Lịch Vạn Niên › Ngày lễ

Ông Công Ông Táo

• ngày 23 tháng 12 âm lịch
• Việt Nam

Ngày 23 tháng Chạp âm lịch, nhiều gia đình Việt làm lễ tiễn ông Công ông Táo về trời. Lễ cúng này được xem là dấu mốc mở đầu cho những ngày chuẩn bị đón Tết Nguyên Đán.

Các năm tới

Ông Công ông Táo là ai?

Trong tín ngưỡng dân gian, Táo quân (còn gọi là ông Táo, vua Bếp) là vị thần trông coi việc bếp núc trong mỗi gia đình; chữ “Táo” có nghĩa là bếp. Ở Việt Nam, Táo quân thường được hình dung là bộ ba “hai ông một bà”, gắn với các vị thần cai quản đất đai, nhà cửa và bếp núc. Người dân hay gọi chung là ông Công ông Táo.

Lễ cúng diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch (tháng 12 âm lịch), vì vậy trên lịch dương ngày này thay đổi mỗi năm, thường rơi vào khoảng cuối tháng 1 hoặc đầu tháng 2.

Sự tích “hai ông một bà”

Sự tích Táo quân được truyền miệng nên mỗi nơi kể có chi tiết khác nhau. Nội dung chính kể về vợ chồng Trọng Cao và Thị Nhi. Vì hiếm muộn nên hai người hay buồn phiền, cãi vã; một lần Thị Nhi bỏ đi và sau đó lấy Phạm Lang. Trọng Cao hối hận, đi tìm vợ đến mức hết tiền phải đi xin ăn, rồi tình cờ gặp lại Thị Nhi.

Sợ người chồng mới bắt gặp, Thị Nhi giấu Trọng Cao trong đống rơm. Phạm Lang về, đốt đống rơm lấy tro bón ruộng, khiến Trọng Cao chết cháy. Thị Nhi đau lòng lao vào lửa, Phạm Lang cũng nhảy theo vợ. Thương ba người có tình có nghĩa, Ngọc Hoàng phong họ làm Táo quân, mỗi người giữ một việc trong nhà. Câu chuyện vì thế mang thông điệp về nghĩa tình vợ chồng và sự bao dung.

Ý nghĩa của lễ cúng

Người Việt quan niệm Táo quân chứng kiến mọi việc tốt xấu trong nhà suốt một năm. Đến 23 tháng Chạp, ông Táo lên trời báo cáo với Ngọc Hoàng. Lễ tiễn ông Táo vì thế vừa là lời cảm ơn vị thần đã giữ lửa cho gia đình, vừa là dịp để mỗi người nhìn lại năm cũ và mong một năm mới yên ấm.

Ở một số nơi, ngày này còn được gọi là “Tết ông Công”. Sau lễ cúng, không khí Tết trong nhà bắt đầu rộn ràng hơn: dọn dẹp, sắm sửa, chuẩn bị bánh trái.

Phong tục thường thấy

• Thời gian cúng: thường vào buổi trưa hoặc chiều ngày 23 tháng Chạp. Nhiều gia đình bận rộn cũng cúng sớm hơn một chút.
• Lễ vật: hương, nến, hoa quả, vàng mã và bộ mũ ông Công ông Táo (hai mũ đàn ông, một mũ đàn bà). Tùy điều kiện, gia đình có thể làm thêm mâm cơm.
• Cá chép: theo quan niệm dân gian, ông Táo cưỡi cá chép vượt Vũ Môn để lên trời, nên lễ cúng thường có cá chép sống hoặc cá chép bằng giấy. Sau lễ, nhiều người thả cá chép sống ra ao, hồ, sông.
• Chương trình Táo quân: nhiều năm nay, chương trình truyền hình “Gặp nhau cuối năm” với hình ảnh các Táo lên chầu Ngọc Hoàng đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc đêm cuối năm của nhiều gia đình.

Gợi ý cho ngày này

• Mâm cúng không cần cầu kỳ; quan trọng là sự thành tâm và gian bếp được dọn dẹp sạch sẽ.
• Khi thả cá chép, nên chọn nơi nước sạch, thả nhẹ nhàng và mang túi nilon về, không vứt xuống nước.
• Hạn chế đốt nhiều vàng mã, và đốt ở nơi an toàn, tránh xa vật dễ cháy.
• Đây là dịp tốt để cả nhà cùng lên kế hoạch chuẩn bị Tết, phân chia việc dọn dẹp, mua sắm.

Tìm hiểu thêm: Ông Công Ông Táo trên Wikipedia